Fosfor Nedir, Ne İşe Yarar? Kaynakları ve Kimler Dikkat Etmeli

Kısaca: Fosfor, kalsiyumdan sonra vücutta en çok bulunan ikinci mineraldir; büyük bölümü kemik ve dişlerde yer alır, geri kalanı hücre zarları, DNA ve enerji molekülü ATP’nin yapısında bulunur. Türk Gıda Kodeksi Ek-1’e göre fosfor; "normal enerji yönlü metabolizmaya", "hücre zarlarının normal işlevine" ve "kemiklerin ve dişlerin normal kalmasına katkıda bulunur" ifadeleriyle ilişkilendirilir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır.

Fosfor nedir?

Fosfor, kemik ve diş yapısının kalsiyumla birlikte temel bileşenidir; ayrıca hücre zarlarının (fosfolipidler), genetik materyalin ve hücresel enerji molekülü ATP’nin yapısında yer alır (EFSA, 2015). Vücut, fosfor dengesini böbrekler ve hormonlar aracılığıyla sıkı biçimde düzenler.

Ne işe yarar? (Türk Gıda Kodeksi Ek-1’e göre)

Fosfor için mevzuatça izin verilen beyanlar (hastalık tedavisi anlamına gelmez):

• Normal enerji yönlü metabolizmaya katkıda bulunur.
• Hücre zarlarının normal işlevine katkıda bulunur.
• Kemiklerin normal kalmasına katkıda bulunur.
• Dişlerin normal kalmasına katkıda bulunur.

Bu katkılar dengeli beslenmeyle yeterli fosfor alan sağlıklı kişiler için geçerlidir. Takviye edici gıdalar tek başına sağlıklı ve dengeli beslenmenin yerini tutmaz.

Hangi besinlerde bulunur?

Fosfor; süt ve süt ürünleri, et, tavuk, balık, yumurta, baklagiller, kuruyemişler ve tam tahıllarda bol bulunur. Ayrıca birçok işlenmiş gıdada fosfor içeren katkı maddeleri yer alır (Calvo & Uribarri, 2013). Bu nedenle günümüzde fosfor eksikliğinden çok, işlenmiş gıdalarla fazla alım gündeme gelmektedir.

Kimler dikkat etmeli?

Sağlıklı kişilerde beslenmeye bağlı fosfor eksikliği nadirdir; bu yüzden rutin fosfor takviyesine genellikle gerek yoktur. Buna karşılık böbrek fonksiyonu azalmış (kronik böbrek hastalığı) kişilerde fosfor birikebilir ve bu ciddi bir sağlık sorunudur; bu bireyler diyet fosforunu (özellikle katkı maddesi kaynaklı) hekim ve diyetisyen önerisiyle sınırlandırmalıdır (Chang & Anderson, 2017). Gebelik, emzirme, böbrek/kalp hastalığı veya ilaç kullanımı olanlar takviye ve beslenme değişiklikleri için hekime danışmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Fosfor takviyesi almalı mıyım?

Dengeli beslenen sağlıklı kişilerde fosfor eksikliği görülmez; rutin takviyeye çoğunlukla gerek yoktur. Aksine, işlenmiş gıdalarla fazla alım daha sık bir konudur.

Böbrek hastalığım varsa fosfora nasıl dikkat etmeliyim?

Böbrek hastalığında fosfor dengesi bozulabildiğinden diyet fosforunun sınırlandırılması gerekebilir. Bu, mutlaka hekim ve diyetisyen eşliğinde planlanmalıdır; kendi başınıza karar vermeyin.

Fosfor ve kalsiyum ilişkisi nedir?

İkisi de kemik ve diş yapısının temel mineralleridir ve vücutta dengeli çalışırlar. Bu dengeyi en iyi koruyan yaklaşım, çeşitli ve dengeli beslenmedir.

İlgili Yazılar

• Vitaminler ve Mineraller Rehberi
• Kalsiyum Nedir, Ne İşe Yarar?
• Magnezyum — Mineral Rehberi

Kaynaklar

1. EFSA NDA Panel. Scientific Opinion on Dietary Reference Values for phosphorus. EFSA Journal. 2015;13(7):4185. doi:10.2903/j.efsa.2015.4185
2. Calvo MS, Uribarri J. Public health impact of dietary phosphorus excess on bone and cardiovascular health in the general population. Am J Clin Nutr. 2013;98(1):6-15. doi:10.3945/ajcn.112.053934
3. Chang AR, Anderson C. Dietary Phosphorus Intake and the Kidney. Annu Rev Nutr. 2017;37:321-346. doi:10.1146/annurev-nutr-071816-064607
4. U.S. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Phosphorus — Health Professional Fact Sheet.

Bu içerik bilimsel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye, tanı, tedavi önerisi ya da (Ek-1 izinli ifadeler dışında) sağlık/ürün iddiası değildir. Takviye edici gıdalar tek başına sağlıklı ve dengeli beslenmenin yerini tutmaz. Sağlık sorunlarınız için bir hekime veya eczacınıza danışın.